Hoofdstuk 3 · 1939

Standplaats: Texel en Breezand

Als onderdeel van de Stelling van Den Helder was Gerardus gelegerd in de omliggende plaatsen in de Kop van Noord-Holland. Zijn eigen foto’s en het compagnie-dossier plaatsen hem eerst op Texel, bij De Koog (1939) en daarna vooruitgeschoven bij Breezand. Met zijn ploeg werkte hij op het werkpark bij de marinehaven van Den Helder.

Achtergrond · bewapening

Het geweer M.95 en de mitrailleurs

Het geweer M.95, in de wandelgangen de “Nederlandse Mannlicher” genaamd, was in 1939 al bijna 45 jaar in dienst: het Nederlandse leger voerde het in vanaf 1895, aanvankelijk gebouwd door Steyr in Oostenrijk en vanaf 1904 in licentie bij Hembrug in Zaandam. Het woog 4,2 kg, had een vijfschots magazijn en schoot een 6,5 mm-patroon; in totaal leverde Hembrug er zo’n 470.000 aan het Nederlandse leger. Daarnaast had de compagnie de beschikking over de lichte mitrailleur M.20, de Nederlandse uitvoering van de Amerikaanse Lewis-mitrailleur (ingevoerd in 1920, luchtgekoeld, 12 kg, dezelfde munitie als het geweer), en over zware mitrailleurs van het type Schwarzlose M.08 of Vickers M.18: zwaardere, watergekoelde wapens die de compagnie minder mobiel maar aanmerkelijk vuurkrachtiger maakten.

Groepsfoto van Gerardus met kameraden op Texel, diensttijd 1939. — Gerardus (1e van linksboven) met kameraden op **Texel**, tijdens de diensttijd bij De Koog. De 45e Reserve Grenscompagnie lag hier in 1939, voordat ze naar Breezand verhuisde.Bron: familiebezit.

Brief van P. Verhoog (1957) over de 45e Reserve Grenscompagnie: Texel (De Koog) 1939, daarna Breezand. — Brief van **P. Verhoog** (7 september 1957), oud-officier van de 45e Reserve Grenscompagnie en de **plaatsvervangend commandant** die in 1940 opa’s groot verlof tekende (het verlofdocument vermeldt “De plv. Commandant”). Uit zijn geheugen reconstrueert hij de standplaatsen en de secties van de compagnie.Bron: NIMH, collectie 409, dossier 45e Reserve Grenscompagnie, nr. 461/029.

Gerardus met een kameraad in de sneeuw in Breezand, met de dorpskerk op de achtergrond. — TOEN, Gerardus met een kameraad in Breezand (winter 1939–40), met de dorpskerk achter hen.

Dezelfde kerk in Breezand vandaag. — NU, diezelfde kerk van Breezand, ruim tachtig jaar later. Bron: Google Street View.

Groepsfoto van soldaten bij Breezand, diensttijd 1939-40. — Gerardus (gemarkeerd met een **kruisje**) met zijn ploeg bij Breezand, tijdens de diensttijd 1939–40.Bron: familiebezit.

Peloton soldaten met helmen en geweren tijdens een oefening. — Driedaagse oefening in West-Friesland (Breezand).

Groep soldaten met gereedschap op het werkpark in Den Helder. — Werkpark, Den Helder.

BronnenDiensttijd-foto’s Breezand/Texel (familiebezit); dossier 45e Reserve Grenscompagnie, met de brief van P. Verhoog (1957) (NIMH, collectie 409, nr. 461/029); oorlogsorganisatie Nederlandse leger 1939–40 (westervoort1940.nl, TracesOfWar); Google Street View (kerk Breezand); bewapening (Grebbeberg.nl: “Geweer en karabijn M.95”, “Lichte mitrailleur Lewis M.20”, “Schwarzlose M.08”, “Vickers M.018”; Wikipedia: Geweer M. 95, Lewis M.20, Vickers M.18).